Hai cú sút trong 45 phút: Vì sao Everton thua vì chính mình, không phải vì trọng tài

Trong 45 phút hiệp hai trên sân nhà, Everton tung ra đúng hai cú sút. Hai. Không phải hai mươi, không phải mười hai. Hai. Và trong cùng khoảng thời gian ấy, huấn luyện viên trưởng của họ bước vào phòng họp báo để nói về trọng tài. Đó là toàn bộ câu chuyện của trận đấu này, gói gọn trong một nghịch lý: một đội bóng không tạo nổi cơ hội lại đi tranh cãi về những quyết định không hề tước đi cơ hội nào của họ. Tôi đã ngồi đủ lâu trong nghề để biết rằng sau mỗi thất bại trên sân nhà, có hai loại huấn luyện viên. Loại thứ nhất bước vào phòng họp báo và nói về cái gương. Loại thứ hai nói về trọng tài. Và loại thứ hai, gần như luôn luôn, đang che giấu một vấn đề lớn hơn nhiều so với một tiếng còi. Bối cảnh của trận đấu này là một Everton đang vật lộn với bài toán quen thuộc của một đội bóng tầm trung Premier League: tổ chức phòng ngự ở mức khá, nhưng tuyến trên không có mũi nhọn. Họ chơi khối phòng ngự lùi sâu, chờ đối thủ dâng cao rồi phản công. Đó là một mô hình hợp lý, đã được kiểm chứng ở nhiều đội bóng không có ngân sách lớn. Nhưng mô hình ấy chỉ sống được khi có một tiền đạo biết giữ bóng, biết làm tường, biết biến một đường chuyền dài thành một pha bóng nguy hiểm. Everton mùa này không có ai làm được việc đó một cách ổn định. Chelsea đến làm khách với một cấu trúc khác hẳn: kiểm soát bóng và chuyển đổi nhanh theo chiều dọc. Nhưng đội bóng của họ cũng không thắng bằng sự áp đảo. Tôi theo dõi kỹ hiệp hai và điều tôi thấy là một Chelsea kiên nhẫn chờ sai lầm, không phải một Chelsea bóp nghẹt đối thủ. Họ để Everton cầm bóng ở những khu vực vô hại, rồi tung đòn khi tuyến giữa chủ nhà mất cấu trúc. Và đây là con số khiến tôi phải dừng lại, ghi chú, rồi đọc lại ba lần: Pedro Neto ghi hai bàn, và đó là cú đúp Premier League đầu tiên trong 187 lần ra sân tại giải đấu này. Một trăm tám mươi bảy trận. Đó không phải là một con số bình thường, đó là một bản cáo trạng thống kê. Một cầu thủ chạm mốc cú đúp đầu tiên ở trận thứ 187 nghĩa là anh ta vừa chơi một trận nằm ngoài mọi đường trung bình sự nghiệp của chính mình. Điều đó có nghĩa là chiến thắng của Chelsea được xây trên một điểm dị biệt, không phải trên một hệ thống tạo cơ hội bền vững. Tôi đã nhiều lần nhìn thấy mô thức này ở West Ham, ở Leicester, và giờ là ở đây. Khi một đội bóng thắng nhờ một cá nhân vượt lên trên chính giới hạn của mình, bảng điểm sẽ nói dối trong khoảng sáu đến tám tuần. Bởi vì bảng điểm chỉ ghi kết quả, không ghi phương thức. Chelsea giành ba điểm, leo lên vị trí thứ tư, và mọi thứ trông thật ổn. Nhưng nếu bạn hỏi tôi điều gì sẽ xảy ra khi Neto trở lại mức trung bình sự nghiệp của cậu ấy, tôi sẽ trả lời rằng đội bóng này chưa có câu trả lời. Quay lại Everton. Điều khiến tôi khó chịu nhất không phải là hai cú sút hiệp hai. Đó là cách huấn luyện viên của họ giải thích hai cú sút ấy. Ông ấy nói về một pha vào bóng mà theo ông là xứng đáng thẻ đỏ, rồi chuyển sang một pha vào bóng khác mà theo ông là không xứng đáng thẻ vàng. Cấu trúc của câu trả lời rất đáng chú ý: ông thừa nhận pha thứ nhất "có thể gây tranh cãi", rồi dồn toàn bộ trọng lượng tu từ vào pha thứ hai, pha ít nghiêm trọng hơn. Đó là kỹ thuật của một người đang bảo vệ một hàng công không làm được gì, chứ không phải một người thực sự bị tước mất điểm. Và rồi ông ấy thốt ra câu tự sát: "Tôi chưa xem lại pha bóng đó." Một huấn luyện viên chỉ trích quyết định của trọng tài trong khi thừa nhận mình chưa xem lại băng hình là một huấn luyện viên đang tranh luận bằng cảm xúc đường biên. Loại tranh luận ấy không sống sót qua buổi sáng thứ Hai. Có một chi tiết trong bài tường thuật mà tôi cho là quan trọng hơn cả những gì được đưa lên tiêu đề: một cựu cầu thủ chạy cánh của chính Everton, người mà bất kỳ ai cũng sẽ mặc định đứng về phía đội bóng cũ, lại đồng tình với trọng tài về chiếc thẻ vàng thứ hai. Khi một bình luận viên thân câu lạc bộ đứng về phía trọng tài ở một trong hai điểm khiếu nại, khiếu nại tổng thể mất đi khoảng một nửa trọng lượng. Đó không phải là phép tính phức tạp. Đó là kiểm tra tính nhất quán nội tại. Tôi muốn nói rõ điều này, bởi vì tôi đã dành 43 năm quan sát ngành này và tôi đã thấy quá nhiều huấn luyện viên tự đào hố cho mình: một hàng công không ghi bàn trong 45 phút là một vấn đề cấu trúc, không phải vấn đề ngẫu nhiên. Quyết định của trọng tài thì ngẫu nhiên theo mùa giải. Một đội bóng có thể gặp may hoặc gặp rủi ro với trọng tài qua 38 vòng đấu, và những sai số đó sẽ tự triệt tiêu. Nhưng hai cú sút trong 45 phút tại sân nhà không tự triệt tiêu. Nó lặp lại. Nó là chữ ký của một đội bóng không có phương án B. Và đây là điều mà không ai trong phòng họp báo hôm đó nói ra: Everton không có ai trên băng ghế dự bị có thể thay đổi hình dạng tấn công. Khi bạn bị dẫn bàn ở nhà và bạn nhìn sang băng ghế, và bạn không thấy ai có thể tạo ra một pha bóng khác biệt, thì bạn sẽ tung ra hai cú sút trong 45 phút. Không phải vì bạn không muốn tấn công. Mà vì bạn không có công cụ để tấn công. Nhưng khoan đã. Tôi phải công bằng với huấn luyện viên ấy ở một điểm, và tôi muốn nói điều này trước khi ai đó nghĩ rằng tôi đang viết bài để đá vào một người đang ngã. Cách ông ấy bảo vệ cầu thủ trẻ của mình là một pha quản lý con người rất tốt. Ông ấy gọi pha vào bóng của cậu học viên trưởng thành từ lò đào tạo là "phần hay nhất của hiệp một". Ông ấy che chắn cho một cầu thủ chưa đầy hai mươi tuổi sau một chiếc thẻ vàng gây tranh cãi, trước đám đông, trước ống kính, và trước mặt ban lãnh đạo. Điều đó không tốn gì của ông ấy, và nó mua được lòng trung thành của cả một phòng thay đồ. Đó là bản năng của một huấn luyện viên cũ, và nó là bản năng đúng. Nhưng cái giá của nó lại nằm ở chỗ khác. Khi một phòng thay đồ nghe tuần này qua tuần khác rằng "trọng tài đã lấy điểm của chúng ta", nó sẽ dần đánh mất cơ chế tự sửa lỗi. Cầu thủ ngừng hỏi "tôi đã làm gì sai" và bắt đầu hỏi "ai đã làm tôi sai". Với một đội bóng đang thủng hàng công, đó là liều thuốc độc chậm. Sự thật là Everton thua vì chính mình, và chính tác giả bài tường thuật cũng viết ra điều đó ở đoạn gần cuối, sau khi đã dành bốn đoạn đầu cho câu chuyện trọng tài. Tôi tự hỏi: nếu đây là một đội bóng lớn, với một huấn luyện viên lớn, liệu chúng ta có được đọc một bài tường thuật như thế này không? Khi Manchester City sút hai lần trong một hiệp, câu hỏi đặt lên bàn là cấu trúc chiến thuật. Khi Everton sút hai lần trong một hiệp, câu hỏi được đặt lên trọng tài. Đó là cách truyền thông Anh vận hành, và tôi không thích nó. Đó là một dạng định kiến ngầm, không phải thuyết âm mưu, mà là một thói quen nghề nghiệp: chúng ta hỏi những câu khó với những người có nhiều thứ để mất, và hỏi những câu dễ với những người không có gì. Về phía Chelsea, tôi không mua câu chuyện vị trí thứ tư. Một đội bóng cần một cú đúp đầu tiên trong 187 trận để đánh bại một đối thủ không sút nổi hai lần trong 45 phút là một đội bóng chưa có mô hình tạo cơ hội, chỉ có mô hình trông chờ. Và với một câu lạc bộ vận hành theo mô hình khấu hao chuyển nhượng nặng như Chelsea, vị trí thứ tư không phải là một thành tích, nó là một điều kiện sống còn về tài chính. Họ không leo lên thứ tư vì họ hay. Họ leo lên thứ tư vì họ buộc phải leo lên thứ tư. Có một tín hiệu mà bài tường thuật này bỏ sót hoàn toàn, và tôi cho rằng nó quan trọng hơn cả trọng tài: trong trận đấu này có hai cầu thủ vừa tốt nghiệp lò đào tạo ra sân, một bên là hậu vệ trẻ của Chelsea, một bên là tiền vệ trẻ của Everton. Hai lò đào tạo, hai nền văn hóa câu lạc bộ, cùng đưa học viên vào một trận đấu Premier League thực chiến. Đó là câu chuyện của mùa giải, không phải câu chuyện của một tiếng còi. Tôi đã viết nhiều bài về những hợp đồng bị bôi đen, về những dòng tiền không ai giải thích, về những lá thư từ luật sư đòi tôi nửa triệu bảng vì đã nói ra sự thật. Tôi học được rằng tiền luôn để lại dấu vân tay. Và bóng đá hiện đại không thiếu những kẻ múa may trong bóng tối, chỉ thiếu người dám bật đèn. Nhưng bài học lớn hơn, bài học mà tôi mang theo từ những năm tháng ở Newark đến tận bây giờ, là thế này: sự thật không nằm ở chỗ ai đó nói to nhất. Sự thật nằm ở chỗ có một con số không chịu khớp. Hai cú sút trong 45 phút. Đó là con số không chịu khớp trong bài tường thuật này. Và nó sẽ không biến mất chỉ vì có người đổ lỗi cho trọng tài. Everton cần một tiền đạo trước khi họ cần một lời xin lỗi từ PGMOL. Chelsea cần một hệ thống tạo cơ hội trước khi họ cần thêm một vị trí trên bảng xếp hạng. Còn chúng ta, những người đọc bóng đá mỗi sáng, cần học cách nhìn vào cột số thứ hai thay vì cột số thứ nhất. Điều tra không phải để trả thù, mà để người nhỏ bé khỏi bị nuốt chửng trong im lặng. Ở đây, người nhỏ bé là một hàng công không ai bảo vệ, bị chính huấn luyện viên của nó dùng làm lá chắn cho một tiếng còi.