HLV Ould Ali kéo Yemen qua màn sương chiến tranh: Cúp Vùng Vịnh và bài toán không có sân nhà

Jeddah, thành phố cảng bên Biển Đỏ, chưa bao giờ là sân nhà của Yemen. Vậy mà vào một buổi chiều cuối tháng 9, khi các cầu thủ Yemen bước ra từ đường hầm sân vận động trong trang phục màu trắng, tôi có cảm giác họ không hề xa nhà. Tiếng hò hét vang lên từ khán đài có âm điệu quen thuộc của vùng cao nguyên và bờ biển Ả Rập. Một nhóm cổ động viên Yemen tại Jeddah giương cao lá cờ, hát vang một bài ca mà tôi không hiểu hết lời, nhưng nhịp điệu thì không thể nhầm lẫn. Tôi đã đứng ở những sân tập vắng lặng trong nhiều năm. Tôi biết cảm giác khi một đội bóng không có khán đài, không có tiếng hô, không có ai chờ đợi ở cổng sân. Sân không khán giả, nhưng tôi vẫn nghe thấy nhịp đập của trận đấu. Ở Jeddandah, nhịp đập đó còn rõ hơn, bởi vì nó đến từ những con người đang cố gắng tìm lại một mái nhà trong một giải đấu xa lạ. Bài viết này không nhằm mục đích dự đoán tỷ số. Tôi muốn ghi lại một bức chân dung: HLV Noureddine Ould Ali, người Algeria, cựu HLV tuyển Palestine, hiện dẫn dắt Yemen tại Cúp Vùng Vịnh 2026. Trong cuộc trả lời phỏng vấn Reuters, ông tự gọi mình là “HLV khẩn cấp”. Đó là một cách nói khiêm tốn, nhưng cũng là một cách định vị bản thân rất thông minh. Cúp Vùng Vịnh năm nay quy tụ 8 đội tuyển, diễn ra tại Jeddah từ ngày 23 tháng 9 đến ngày 6 tháng 10. Yemen nằm ở bảng B cùng Qatar, Bahrain và UAE. Qatar là đương kim vô địch châu Á. Bahrain là đương kim vô địch Cúp Vùng Vịnh. UAE là một nền bóng đá được đầu tư bài bản, với đầy đủ hệ thống giải vô địch quốc gia, học viện, và cầu thủ nhập tịch. Yemen là đội duy nhất trong bảng đấu không thể thi đấu trên sân nhà vì chiến tranh. Ngay từ những dòng đầu tiên của cuộc phỏng vấn, Ould Ali không nói về chiến thuật. Ông không nhắc đến sơ đồ 4-2-3-1 hay 3-4-3. Ông không nói về pressing, chuyền bóng ngắn, hay những chỉ số kỳ vọng bàn thắng. Thay vào đó, ông nói về nỗi đau, về gia đình các cầu thủ, về những người Yemen đang sống trong vùng chiến sự. “Chúng tôi là con người, và khi có điều gì đó đau buồn xảy ra ở bất cứ đâu, chúng tôi đều bị ảnh hưởng”, ông nói với Reuters. Câu nói đó gợi cho tôi nhớ đến một buổi tập của Busan IPark hồi năm 2026, khi tôi còn làm quan sát viên sân tập. Có một cầu thủ trẻ ngồi một mình trong góc sân, không nói chuyện với ai. Hôm đó, tôi không ghi chép gì về kỹ thuật, chỉ ghi vào sổ một dòng: “Cậu ấy đang nghĩ về điều gì đó ngoài sân cỏ.” Vài ngày sau, tôi biết cậu ấy có người thân bị bệnh nặng. Bóng đá không bao giờ tách rời khỏi đời sống con người. Ould Ali hiểu điều đó hơn ai hết. Đội tuyển Yemen không có sân nhà. Đây là câu khẳng định quan trọng nhất trong toàn bộ bài viết của Reuters. Một đội tuyển quốc gia bình thường có thể dựa vào khán đài nhà, vào trọng tài quen thuộc, vào sân bãi quen thuộc, vào khách sạn quen thuộc. Yemen không có gì trong số đó. Mọi trận đấu của họ đều diễn ra trên sân trung lập hoặc sân khách. Cự ly di chuyển, chất lượng sân tập, bầu không khí khán đài, tất cả đều là những yếu tố bất lợi cộng dồn. Nhưng Jeddah có một điều đặc biệt: cộng đồng người Yemen lưu vong. Họ sống ở Ả Rập Saudi từ nhiều thập kỷ, làm việc trong các ngành xây dựng, thương mại, dịch vụ. Họ có thể không có quyền công dân, nhưng họ có tình yêu với đội tuyển quê hương. Ould Ali biết điều đó. Ông nói rằng sự hiện diện của kiều bào Yemen tại Jeddah có thể tạo ra một bầu không khí gần giống sân nhà. Đây là một lợi thế chiến thuật vô hình mà bảng xếp hạng không thể hiện. Tôi đã chứng kiến sức mạnh của cộng đồng hải ngoại trong bóng đá châu Á nhiều lần. Người Hàn Quốc ở nước ngoài từng biến sân khách thành sân nhà ở World Cup. Người Việt Nam ở châu Âu cũng từng làm điều tương tự. Khi một đội tuyển bước ra sân trong trang phục quen thuộc và nghe thấy tiếng hát của chính người dân mình, sự mệt mỏi của chuyến bay và áp lực tâm lý sẽ vơi đi rất nhiều. Đó là thứ mà xG không bao giờ tính được. Ould Ali không che giấu những khó khăn. Ông thừa nhận rằng không thể cách ly các cầu thủ khỏi những gì đang xảy ra ở Yemen. Nhiều tuyển thủ có cha mẹ, anh em, bạn bè đang sống trong vùng giao tranh. Họ nhận được tin nhắn từ gia đình mỗi ngày. Có người nhận được tin xấu ngay trước buổi tập. Làm sao một cầu thủ có thể tập trung hoàn toàn vào quả bóng khi trong đầu vẫn vang vọng tiếng bom? Các nhà phân tích dữ liệu có thể nói rằng Yemen yếu vì thiếu kỹ thuật, thiếu thể lực, thiếu chiều sâu đội hình. Nhưng nếu nhìn từ bên trong, vấn đề lớn nhất không phải là chuyên môn. Vấn đề lớn nhất là sự sẵn sàng về mặt tinh thần. Một đội bóng có thể có chiến thuật hoàn hảo, nhưng nếu ba cầu thủ chủ chốt đang lo lắng cho gia đình ở Sanaa, chiến thuật đó sẽ sụp đổ ngay từ phút đầu tiên. Có những thứ không hiện trên bảng tỷ số, nhưng nó quyết định mọi thứ. Tôi nhớ một trận đấu ở K League 2 mùa giải 2026. Busan IPark của chúng tôi thua một đội bóng yếu hơn rất nhiều, dù kiểm soát bóng vượt trội. Sau trận, HLV Kim Do-hoon không nói về chiến thuật. Ông nói một câu mà tôi còn nhớ mãi: “Hôm nay, các cầu thủ chạy ít hơn thường lệ 2 km. Không phải vì họ lười, mà vì họ mệt trong đầu.” Đó là bài học đầu tiên tôi học được về bóng đá ở Hàn Quốc. Từ đó, tôi không bao giờ đánh giá một đội bóng chỉ qua chỉ số kỹ thuật. Quay lại Yemen. Ould Ali đang làm một điều rất khôn ngoan: ông hạ thấp mức kỳ vọng từ bên ngoài, nhưng đồng thời lại đặt ra một tiêu chuẩn nội bộ rất cao. Ông nói rằng ông thích chơi với những đội xếp trên mình. Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng đó là một cách tạo động lực. Khi bạn là đội yếu nhất bảng, mỗi trận hòa là một chiến thắng. Mỗi bàn thắng là một kỷ niệm. Mỗi trận đấu không thua là một điều kỳ diệu. Có một điều khiến tôi chú ý nhiều hơn cả: Ould Ali bác bỏ cách gọi Cúp Vùng Vịnh là “giải đấu chuẩn bị” cho Asian Cup. Ông nói rằng nếu đội tuyển nghĩ đây là giải đấu chuẩn bị, họ sẽ mắc bẫy. Ông muốn các cầu thủ thi đấu với 400% tinh thần, không phải 100%. Câu nói đó cho thấy một HLV đang cố gắng bảo vệ sự nghiêm túc của đội ngũ. Ông không cho phép bất kỳ ai coi giải đấu này là một chuyến du đấu. Điều này quan trọng hơn nhiều so với việc chọn sơ đồ chiến thuật. Bởi vì khi một đội bóng yếu thế thi đấu với tâm lý “thắng thì tốt, thua cũng không sao”, họ sẽ sụp đổ nhanh chóng. Ngược lại, nếu họ thi đấu với tâm lý “đây là trận chung kết”, họ có thể tạo ra những điều phi thường. Bóng đá đầy rẫy những câu chuyện về đội yếu đánh bại đội mạnh nhờ tinh thần quả cảm. Năm 2026, tôi may mắn được tác nghiệp World Cup tại Nga. Tôi đứng ở khu vực hỗn hợp sau trận Hàn Quốc thắng Đức 2-0 tại Kazan. Khi Kim Young-gwon ghi bàn mở tỷ số ở phút 90+3, tôi không thể tin nổi. Sau trận, HLV trưởng đội tuyển Hàn Quốc nói: “Chúng tôi thắng vì các cầu thủ tin nhau.” Đó không phải là một câu nói sáo rỗng. Đó là một sự thật hiển nhiên. Bóng đá là môn thể thao tập thể, và niềm tin là nguyên liệu quý giá nhất. Yemen bước vào Cúp Vùng Vịnh với rất ít niềm tin từ bên ngoài. Nhưng bên trong đội ngũ, Ould Ali đang cố gắng xây dựng một niềm tin khác. Niềm tin rằng họ không chỉ đến Jeddah để lấp đầy số trận. Niềm tin rằng họ có thể mang lại một nụ cười cho người dân Yemen, dù chỉ trong 90 phút. Câu chuyện của Yemen không thể tách rời khỏi chiến tranh. Cuộc xung đột ở Yemen đã kéo dài hơn một thập kỷ. Thủ đô Sanaa nằm dưới sự kiểm soát của lực lượng Houthi, vốn được cho là có liên kết với Iran. Chính phủ Yemen được quốc tế công nhận phải làm việc từ Aden hoặc Riyadh. Liên minh quân sự do Ả Rập Saudi dẫn đầu đã can thiệp từ năm 2026. Năm 2026, Liên Hợp Quốc làm trung gian cho một lệnh ngừng bắn, nhưng tình hình vẫn mong manh. Trong bối cảnh đó, việc Yemen cử đội tuyển đến Jeddah, nơi Ả Rập Saudi là chủ nhà, là một điều hết sức nhạy cảm. Thậm chí, có những thời điểm không quân của liên minh do Saudi dẫn đầu tiến hành không kích vào lãnh thổ Yemen. Điều đó tạo ra một nghịch lý về an ninh: đội tuyển Yemen đang hiện diện trên lãnh thổ của một quốc gia đang tham chiến chống lại lực lượng phiến quân ở chính quê hương họ. Ould Ali không muốn bàn luận về chính trị. Ông lặp lại rằng trọng tâm của đội tuyển là bóng đá và mang lại niềm vui cho người Yemen. Đây là một cách nói an toàn, đúng với tinh thần trung lập chính trị mà FIFA yêu cầu các đội tuyển phải tuân thủ. Nhưng đằng sau sự an toàn đó là một áp lực rất lớn. Nếu xung đột leo thang, giải đấu có thể bị đình chỉ, bị dời địa điểm, hoặc bị hủy bỏ. Khi đó, Yemen sẽ là nạn nhân đầu tiên. Với tư cách là một người đã theo dõi bóng đá Việt Nam và Hàn Quốc trong hơn hai thập kỷ, tôi học được rằng bóng đá không nói dối. Khi một đội bóng không có sân nhà, không có ngân sách, không có hệ thống đào tạo trẻ vận hành bình thường, kết quả trên sân cỏ thường phản ánh đúng thực lực. Nhưng có những ngoại lệ. Cúp Vùng Vịnh có thể là ngoại lệ của Yemen. Yemen sở hữu một đội ngũ cầu thủ phần lớn chơi bóng ở giải quốc nội bị tàn phá bởi chiến tranh, hoặc chơi bóng ở các giải hạng thấp tại vùng Vịnh. Sự mài giũa của họ không đồng đều. Nhiều người không có điều kiện tập luyện bài bản. Nhưng họ có một điều mà các đội bóng giàu có khó có được: khát khao được sống trong một khoảnh khắc bình thường, được chạy trên sân cỏ xanh, được nghe tiếng hò reo thay vì tiếng bom. Trong các cuộc phỏng vấn ngắn ngủi với Reuters, Ould Ali không tiết lộ danh sách cầu thủ, không nói về chấn thương, không nói về đội hình dự kiến. Điều đó khiến bài viết của tôi không thể đi sâu vào chiến thuật. Nhưng tôi nghĩ điều đó không quan trọng. Quan trọng hơn là cách ông đối diện với câu hỏi “Yemen có thể làm gì ở giải đấu này?”. Câu trả lời của ông không nằm ở con số thống kê, mà nằm ở niềm tin và sự đoàn kết. Từ Busan đến Jeddah, tôi học được rằng bóng đá không nói dối. Mỗi cầu thủ có một nhịp riêng. Tôi chỉ tìm nơi nó bắt đầu. Với Ould Ali, nhịp đó bắt đầu từ nỗi đau của một dân tộc đang chìm trong chiến tranh. Và ở Jeddah, ông muốn biến nỗi đau đó thành sức mạnh. Cúp Vùng Vịnh không phải là sân khấu lớn nhất thế giới. Nhưng với những người Yemen đang sống trong cảnh mất nhà, mất người thân, mất cả tuổi thơ, thì mỗi trận đấu ở Jeddah là một biểu tượng. Họ đến để chứng minh rằng bóng đá vẫn sống, rằng niềm vui vẫn có thể tồn tại giữa đống đổ nát. Tôi sẽ theo dõi trận mở màn của Yemen ở bảng B với một con mắt khác. Tôi sẽ không hỏi họ kiểm soát bóng bao nhiêu phần trăm, không hỏi họ chuyền chính xác bao nhiêu đường. Tôi sẽ nhìn vào mắt các cầu thủ khi họ bước vào sân. Tôi sẽ nghe tiếng hô của khán đài Jeddah. Tôi sẽ quan sát xem Ould Ali có thể giữ được nhịp điệu của đội bóng trong suốt 90 phút hay không. Bởi vì trong bóng đá, điều quyết định không phải là số tiền đầu tư hay số ngôi sao trong đội hình. Điều quyết định là nhịp. Một đội bóng có thể mất tất cả, nhưng nếu vẫn giữ được nhịp, họ vẫn còn cơ hội. Sân không khán giả, nhưng tôi vẫn nghe thấy nhịp đập của trận đấu. Ở Jeddah, khán đài có thể sẽ đông kín những người Yemen lưu vong. Họ sẽ hát, sẽ khóc, sẽ ôm nhau. Và đội tuyển Yemen sẽ bước ra sân, không phải với tư cách những người chiến thắng, mà với tư cách những người sống sót. Điều đó, đôi khi, còn đáng trân trọng hơn cả chức vô địch. Có một chi tiết nhỏ trong bài phỏng vấn mà tôi không thể quên. Khi được hỏi về độ ẩm ở Jeddah, Ould Ali cười và nói rằng ngay cả độ ẩm ở Aden cũng giống Jeddah. Câu nói đó thoáng qua, nhưng tôi nhìn thấy ẩn ý: đội tuyển Yemen không sợ nóng, không sợ ẩm, không sợ điều kiện thời tiết. Họ đã sống trong môi trường khắc nghiệt cả đời. Điều họ sợ nhất không phải là đối thủ Qatar hay Bahrain, mà là sự vô nghĩa. Nếu Yemen thi đấu với tinh thần 400%, họ có thể khiến nhiều người bất ngờ. Bóng đá không bao giờ nói trước được điều gì. Trong một giải đấu ngắn, chỉ cần một khoảnh khắc xuất thần, một pha bóng cố định, một sai lầm của đối thủ, mọi thứ có thể thay đổi. Và khi một đội bóng có cả một dân tộc đứng sau, họ luôn có một nguồn năng lượng đặc biệt. Ould Ali có thể không còn dẫn dắt Yemen sau giải đấu này. Ông tự gọi mình là “HLV khẩn cấp”, nghĩa là người đến để vá những lỗ hổng trong thời gian ngắn. Nhưng trong khoảng thời gian ngắn ấy, ông đang làm một điều có ý nghĩa lâu dài: dạy các cầu thủ cách đứng thẳng giữa bão tố. Những người làm bóng đá chuyên nghiệp thường nói về dữ liệu, về phân tích, về chiến thuật. Tôi tôn trọng điều đó, nhưng tôi tin rằng bóng đá trước hết là câu chuyện về con người. Yemen ở Cúp Vùng Vịnh là một câu chuyện về con người. Và câu chuyện đó xứng đáng được kể bằng một nhịp điệu chậm rãi, không vội vàng. Busan không phải ánh đèn sân khấu, nhưng nó dạy tôi cách giữ nhịp. Có những thứ không hiện trên bảng tỷ số, nhưng nó quyết định mọi thứ. Mỗi cầu thủ có một nhịp riêng. Tôi chỉ tìm nơi nó bắt đầu. Với đội tuyển Yemen, nhịp đó bắt đầu từ một lời hứa với quê hương: dù chiến tranh có tàn khốc đến đâu, trái bóng vẫn lăn, và cuộc sống vẫn tiếp tục. Cúp Vùng Vịnh 2026 tại Jeddah sẽ không quyết định tương lai của bóng đá thế giới. Nhưng nó có thể quyết định cách người Yemen nhìn nhận chính mình trong một giai đoạn đen tối. Nếu họ thi đấu với trái tim cháy bỏng, nếu họ khiến người hâm mộ tự hào, thì dù có bị loại ngay từ vòng bảng, họ đã thắng một trận chiến lớn hơn: trận chiến chống lại sự tuyệt vọng. Tôi sẽ không đưa ra một nhận định mang tính khẳng định về cơ hội đi tiếp của Yemen. Tôi chỉ muốn ghi lại một điều: trước thềm giải đấu, HLV Ould Ali có vẻ bình thản. Sự bình thản của một người đã quá quen với việc làm việc trong điều kiện khẩn cấp. Sự bình thản của một người hiểu rằng mọi thứ có thể sụp đổ bất cứ lúc nào, nhưng mình vẫn phải đứng vững. Trong làng bóng đá châu Á, Yemen thường bị coi là một đội bóng nhỏ, thậm chí là đội bóng “vô hình”. Họ hiếm khi xuất hiện ở Asian Cup, hiếm khi gây được tiếng vang. Nhưng câu chuyện của họ ở Jeddah có thể là một trong những câu chuyện đáng nhớ nhất giải đấu. Không phải vì họ sẽ vô địch, mà vì họ nhắc nhở chúng ta rằng bóng đá không chỉ là những hợp đồng béo bở, những ngôi sao triệu đô, những cuộc đàm phán chuyển nhượng. Bóng đá, ở dạng thuần khiết nhất, là một trò chơi. Và trò chơi ấy vẫn đáng để chơi, ngay cả khi bầu trời phía trên đang đầy mây đen. Yemen sẽ bước vào sân cỏ Jeddah với hành trang ít ỏi. Nhưng hành trang đó có thể là đủ, nếu họ mang theo niềm tin. Ould Ali biết rằng ông không thể kiểm soát chiến tranh, không thể kiểm soát kết quả, không thể kiểm soát dư luận. Ông chỉ có thể kiểm soát một thứ: cách đội bóng của ông phản ứng trước nghịch cảnh. Và đó, theo tôi, chính là định nghĩa đúng đắn nhất của một HLV khẩn cấp. Người giữ nhịp không bao giờ đánh trống thật to, chỉ đánh trống đúng nhịp. Ould Ali đang đánh trống cho Yemen. Dù trận đấu có kết thúc với tỷ số nào, tôi tin rằng nhịp trống ấy sẽ vang vọng rất lâu trong lòng người hâm mộ.